افسردگی فصلی که به عنوان اختلال عاطفی فصلی (SAD) نیز شناخته می شود، نوعی افسردگی است که با تغییر فصل ایجاد می شود. معمولاً با ماه های پاییز و زمستان مرتبط است، زمانی که ساعات روز کوتاه تر می شود. این یک وضعیت سلامت روان شناخته شده است که بر خلق و خو، سطح انرژی و رفاه کلی تأثیر می گذارد.
افراد مبتلا به افسردگی فصلی اغلب در هر سال در یک زمان مشابه، دوره های تکرار شونده را تجربه می کنند. علائم با فرا رسیدن بهار یا افزایش قرار گرفتن در معرض نور طبیعی بهبود می یابند. در حالی که در درجه اول کسانی که در عرض های جغرافیایی شمالی هستند، بیشتر در معرض خطر افسردگی فصلی هستند ، احتمال بروز آن در هر فردی وجود دارد.
بر خلاف افسردگی عمومی، که می تواند بدون توجه به عوامل خارجی رخ دهد، افسردگی فصلی به شدت با محرک های محیطی مرتبط است. قابل پیش بینی بودن آن – که در فصول خاصی اتفاق می افتد و به پایان می رسد – آن را متمایز می کند. با این حال، علائم، از جمله احساس ناامیدی، خستگی و از دست دادن علاقه به فعالیت، شبیه به سایر اختلالات افسردگی است.
تشخیص افسردگی فصلی مستلزم شناخت ماهیت عود کننده و همسویی آن با فصول خاص است. متخصصان سلامت روان به معیارهای راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM-5) مراجعه می کنند که SAD را به عنوان زیرگروه اختلال افسردگی اساسی (MDD) طبقه بندی می کند. برای دریافت تشخیص، افراد باید دوره های افسردگی را نشان دهند که به طور مداوم با فصل های خاص برای حداقل دو سال متوالی منطبق است.
پزشکان و درمانگران اغلب از پرسشنامه هایی مانند پرسشنامه ارزیابی الگوی فصلی (SPAQ) برای ارزیابی علائم و الگوهای فصلی آنها استفاده می کنند. گاهی اوقات ممکن است آزمایش خون برای رد سایر شرایط مانند اختلالات تیروئید یا کمبود ویتامین D توصیه شود.
علل افسردگی فصلی
نقش کاهش نور خورشید
یکی از دلایل اصلی افسردگی فصلی کاهش قرار گرفتن در معرض نور خورشید در ماه های زمستان است. نور خورشید نقش مهمی در تنظیم ساعت داخلی بدن یا ریتم شبانه روزی دارد. وقتی ساعات روشنایی روز کاهش می یابد، بدن ملاتونین بیشتری تولید می کند، هورمونی که خواب را تحریک می کند، و سروتونین کمتری تولید می کند، یک انتقال دهنده عصبی مرتبط با شادی.
عوامل بیولوژیکی و ریتم شبانه روزی
اختلال در ریتم شبانه روزی ناشی از روزهای کوتاهتر می تواند منجر به احساس بی حالی و نوسانات خلقی شود. این ناهماهنگی داخلی بر الگوهای خواب، اشتها و سطح انرژی کلی تأثیر می گذارد و مجموعه ای از علائم معمول افسردگی فصلی را ایجاد می کند.
ژنتیک
ژنتیک نیز می تواند نقش داشته باشد. اگر سابقه خانوادگی افسردگی یا سایر اختلالات خلقی دارید، ممکن است بیشتر مستعد ابتلا به SAD باشید. مطالعات نشان می دهد که نشانگرهای ژنتیکی خاصی بر نحوه پردازش سروتونین توسط مغز تأثیر می گذارد و آسیب پذیری را در برابر افسردگی فصلی افزایش می دهد.
علائم افسردگی فصلی
علائم عاطفی
افسردگی فصلی اغلب در علائم عاطفی مانند غم و اندوه مداوم، تحریک پذیری و احساس ناامیدی ظاهر می شود. افراد همچنین ممکن است افزایش اضطراب و مشکل در مقابله با چالش های روزمره را تجربه کنند.
علائم فیزیکی
در سطح فیزیکی، افراد مبتلا به SAD ممکن است دائما احساس خستگی کنند، تغییراتی را در الگوی خواب خود تجربه کنند (اغلب پرخوابی)، و متوجه افزایش وزن به دلیل میل به کربوهیدرات و غذاهای آماده شوند.
اثرات شناختی
علائم شناختی مانند مشکل در تمرکز، عدم تصمیم گیری و مشکلات حافظه نیز رایج هستند. این مسائل می تواند بر عملکرد کاری و روابط شخصی تأثیر بگذارد و احساس ناامیدی را تشدید کند.
عوامل خطر
موقعیت جغرافیایی
محل زندگی شما نقش مهمی در خطر ابتلا به SAD دارد. مردم مناطق شمالی با زمستان های طولانی و تاریک در مقایسه با افرادی که در آب و هوای آفتابی تر و نزدیک به خط استوا هستند، بیشتر احتمال دارد آن را تجربه کنند.
سابقه شخصی افسردگی
اگر سابقه افسردگی یا اختلال دوقطبی دارید، تغییرات فصلی ممکن است این شرایط را تشدید کند و شما را نسبت به SAD آسیب پذیرتر کند.
ملاحظات جنسیتی و سنی
زنان بیشتر از مردان به SAD مبتلا می شوند و به نظر می رسد جوانان در مقایسه با افراد مسن در معرض خطر بیشتری هستند. این ممکن است به دلیل تفاوت های هورمونی و سطوح مختلف استرس در گروه های سنی باشد.
درمان و مدیریت افسردگی فصلی
نور درمانی
نور درمانی که به عنوان فتوتراپی نیز شناخته می شود، یکی از موثرترین درمان ها برای SAD است. این شامل نشستن در نزدیکی یک لایت باکس است که نور طبیعی خورشید را تقلید می کند، معمولاً به مدت 20 تا 30 دقیقه هر روز صبح. این روش به تنظیم ریتم شبانه روزی بدن و افزایش تولید سروتونین کمک می کند.
داروها (ضدافسردگی ها)
داروهای ضد افسردگی، به ویژه مهارکننده های انتخابی بازجذب سروتونین (SSRIs)، ممکن است برای کاهش علائم افسردگی فصلی تجویز شوند. گزینه های رایج شامل فلوکستین و سرترالین است که با افزایش سطح سروتونین در مغز کار می کنند.
درمان شناختی رفتاری (CBT)
CBT یک درمان ساختاریافته و مبتنی بر رفتار است که می تواند به افراد کمک کند تا الگوهای افکار منفی را شناسایی و تغییر دهند. یک فرم تخصصی از درمان شناختی رفتاری که برای SAD طراحی شده است، بر روی پرداختن به چالشهای خاص ناشی از تغییرات فصلی تمرکز میکند و استراتژیهایی را برای مدیریت مؤثر علائم ارائه میدهد.
آر تی ام اس
آر تی ام اس یک روش درمانی غیرتهاجمی است که با استفاده از میدان مغناطیسی، فعالیت سلولهای عصبی در نواحی خاصی از مغز را تحریک میکند. این روش بدون نیاز به جراحی و با حداقل عوارض جانبی، برای درمان افسردگی مقاوم به درمان و افسردگی فصلی مورد استفاده قرار میگیرد.
آر تی ام اس چگونه به درمان افسردگی فصلی کمک میکند؟
- تنظیم مجدد مدارهای مغزی: آر تی ام اس با تحریک نواحی خاصی از مغز که در تنظیم خلق و خو نقش دارند، به بهبود عملکرد این مدارها کمک میکند.
- افزایش سطح سروتونین و دوپامین: این روش میتواند به افزایش سطح انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین و دوپامین کمک کند که در تنظیم خلق و خو نقش مهمی دارند.
- کاهش علائم افسردگی: آر تی ام اس میتواند به کاهش علائم افسردگی مانند غمگینی، بیعلاقگی، خستگی و اختلال در خواب کمک کند.
اصلاح سبک زندگی
اهمیت یک روتین سالم
ایجاد یک برنامه روزانه ساختاریافته می تواند ثبات را در ماه های تاریک فراهم کند. الگوهای خواب منظم، زمانهای ثابت وعدههای غذایی و فعالیتهای برنامهریزیشده حس عادی بودن را ایجاد میکند و تأثیر اختلالات فصلی را کاهش میدهد.
فعال ماندن از نظر فیزیکی و اجتماعی
ورزش یک تقویت کننده خلق و خوی طبیعی است و اندورفین ترشح می کند که با احساس غم و بی حالی مبارزه می کند. مشارکت اجتماعی، چه از طریق سرگرمیها، باشگاهها یا ملاقاتهای گاه به گاه، میتواند با انزوا که اغلب با SAD همراه است مقابله کند.
نکات رژیم غذایی و تغذیه
خوردن یک رژیم غذایی متعادل و غنی از اسیدهای چرب امگا 3، غلات کامل و میوه ها و سبزیجات تازه می تواند از سلامت روان حمایت کند. محدود کردن قند و غذاهای فرآوری شده به همان اندازه مهم است، زیرا می توانند نوسانات خلقی و خستگی را تشدید کنند.
سوالات متداول
بهترین درمان افسردگی فصلی چیست؟
نور درمانی اغلب موثرترین درمان برای SAD در نظر گرفته می شود، به ویژه هنگامی که با رویکردهای دیگر مانند درمان های روانشناسی و دارو ترکیب شود.
آیا افسردگی فصلی می تواند بر کودکان و نوجوانان تأثیر بگذارد؟
بله، کودکان و نوجوانان می توانند SAD را تجربه کنند، اگرچه در بزرگسالان بیشتر تشخیص داده می شود. والدین باید تغییرات در رفتار یا خلق و خوی خود را در طول انتقال فصلی کنترل کنند.
چه مدت طول می کشد تا نور درمانی اثر کند؟
اکثر افراد در عرض یک تا دو هفته پس از شروع نور درمانی متوجه بهبودی می شوند، اگرچه ممکن است برای برخی افراد بیشتر طول بکشد. ثبات کلیدی برای نتایج بهینه است.
آیا درمان های طبیعی برای افسردگی فصلی وجود دارد؟
درمان های طبیعی شامل ورزش منظم، گذراندن وقت در فضای باز، حفظ یک رژیم غذایی سالم و تمرین ذهن آگاهی است. این رویکردها می توانند مکمل درمان های پزشکی باشند.
آیا افسردگی فصلی در تابستان رخ می دهد؟
بله، اگرچه کمتر رایج است، اما برخی افراد SAD با الگوی تابستانی را تجربه می کنند. علائم اغلب شامل بی خوابی، اضطراب، و کاهش اشتها به جای خستگی و بی حالی معمول SAD زمستانی است.
