اسکیزوفرنی یا شیزوفرنی یک اختلال سلامت روان پیچیده و اغلب اشتباه است که میلیون ها نفر را در سراسر جهان تحت تاثیر قرار می دهد. این یک بیماری مزمن است که تفکر، احساسات و رفتار فرد را مختل می کند. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی ممکن است برای تمایز بین واقعیت و توهم دچار مشکل شوند که این شرایط سبب چالش های متعدد در زندگی روزمره می شود.
درک اسکیزوفرنی نه تنها برای کسانی که از آن رنج می برند بلکه برای خانواده و جامعه به عنوان یک کل بسیار مهم است. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب می تواند به طور قابل توجهی کیفیت زندگی افراد مبتلا را بهبود بخشد.
اسکیزوفرنی یک اختلال روانی شدید است که بر نحوه تفکر، احساس و رفتار فرد تأثیر می گذارد. مشخصه آن دوره های روان پریشی است که شامل توهم، هذیان و تفکر آشفته است. علت دقیق شیزوفرنی ناشناخته باقی مانده است، اما محققان بر این باورند که این بیماری ناشی از ترکیبی از عوامل ژنتیکی، محیطی و عصبی است.
اسکیزوفرنی به معنای داشتن چند شخصیت نیست، یک تصور غلط رایج. در عوض، این وضعیتی است که منجر به ادراک تحریف شده از واقعیت می شود و عملکرد عادی افراد را در جامعه دشوار می کند.
اسکیزوفرنی بر اساس ارزیابی های بالینی، ارزیابی های روانشناختی و سابقه پزشکی تشخیص داده می شود.
ارزیابی پزشکی و روانشناختی
پزشکان علائم، سابقه خانوادگی و مسائل مربوط به سلامت روان گذشته را ارزیابی می کنند.
اسکن مغز و آزمایش خون ممکن است برای رد سایر شرایط انجام شود.
معیارهای تشخیص اسکیزوفرنی
علائم باید حداقل به مدت شش ماه وجود داشته باشد.
حداقل دو مورد از علائم اصلی (توهم، هذیان، گفتار نامنظم) باید مشهود باشد.
علائم اسکیزوفرنی
علائم شیزوفرنی معمولا به سه گروه دسته بندی می شوند: علائم مثبت، علائم منفی و علائم شناختی.
علائم مثبت
علائم مثبت به وجود رفتارهای غیرعادی اشاره دارد که در افراد سالم دیده نمی شود. این موارد عبارتند از:
توهم – شایع ترین نوع توهم شنیدن صداها است، اما افراد ممکن است چیزهایی را ببینند، حس کنند، بچشند یا ببویند که واقعی نیستند.
هذیان – باورهای نادرستی که با واقعیت همخوانی ندارند، مانند اعتقاد به داشتن قدرت های ماوراء طبیعی یا تحت نظارت.
علائم منفی
علائم منفی اسکیزوفرنی شامل از دست دادن عملکردها و رفتارهای طبیعی است. این موارد عبارتند از:
فقدان احساسات – افراد ممکن است بیان صافی داشته باشند یا احساسات کمی نشان دهند.
کناره گیری اجتماعی – اجتناب از تعامل با دوستان، خانواده و جامعه.
کاهش انگیزه – مشکل در انجام فعالیت های روزانه، از جمله رعایت بهداشت اولیه.
علائم شناختی
علائم شناختی بر توانایی های تفکر و استدلال فرد تأثیر می گذارد. آنها عبارتند از:
اختلال در تفکر و حافظه – مشکل در به خاطر سپردن چیزها یا تصمیم گیری.
مشکل در تمرکز – ناتوانی در تمرکز روی کارها برای مدت طولانی.
علل اسکیزوفرنی
علت دقیق اسکیزوفرنی هنوز مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که عوامل متعددی بر آن تأثیر میگذارند:
عوامل ژنتیکی
افراد با سابقه خانوادگی اسکیزوفرنی در معرض خطر بیشتری هستند.
با این حال، ژنتیک به تنهایی توسعه این اختلال را تعیین نمی کند.
محرک های محیطی
قرار گرفتن در معرض عفونت ها یا سوءتغذیه قبل از تولد خطر را افزایش می دهد.
تجارب آسیب زای زندگی، مانند سوء استفاده در دوران کودکی، ممکن است در این امر نقش داشته باشد.
شیمی و ساختار مغز
عدم تعادل در انتقال دهنده های عصبی مانند دوپامین و گلوتامات نقش دارند.
ناهنجاری هایی در ساختار مغز مانند کاهش ماده خاکستری در بیماران مشاهده شده است.
روشهای درمان
1. داروهای ضد روانپریشی
این داروها اصلیترین روش درمانی برای اسکیزوفرنی هستند و به کاهش علائم روانپریشی مانند توهم و هذیان کمک میکنند. انواع مختلفی از داروهای ضد روانپریشی وجود دارد و پزشک میتواند با توجه به شرایط بیمار، بهترین دارو را تجویز کند.
2. رواندرمانی
روان درمانی به افراد مبتلا به اسکیزوفرنی کمک میکند تا با بیماری خود کنار بیایند، مهارتهای مقابلهای را بیاموزند و روابط اجتماعی خود را بهبود بخشند. انواع مختلفی از رواندرمانی وجود دارد، از جمله:
درمان شناختی رفتاری (CBT): این نوع درمان به بیمار کمک میکند تا الگوهای فکری منفی و رفتارهای ناسالم خود را شناسایی و تغییر دهد.
درمان حمایتی: این نوع درمان بر ارائه حمایت عاطفی و عملی به بیمار و خانوادهاش تمرکز دارد.
آموزش خانواده: این نوع درمان به خانواده بیمار کمک میکند تا در مورد بیماری اسکیزوفرنی بیشتر بدانند و نحوه حمایت از بیمار را بیاموزند.
3. بستری شدن در بیمارستان
در برخی موارد، ممکن است لازم باشد که فرد مبتلا به اسکیزوفرنی در بیمارستان بستری شود. این کار معمولاً زمانی انجام میشود که علائم بیماری شدید باشد و فرد قادر به مراقبت از خود نباشد یا برای خود یا دیگران خطرناک باشد.
4. سایر روشهای درمانی
علاوه بر روشهای ذکر شده، روشهای درمانی دیگری نیز وجود دارند که میتوانند به برخی از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی کمک کنند. این روشها شامل موارد زیر میشوند:
درمان با الکتروشوک (ECT): این روش در موارد شدید اسکیزوفرنی که به سایر درمانها پاسخ نمیدهند، استفاده میشود.
تحریک مغناطیسی مغز (TMS): آر تی ام اس یک روش غیرتهاجمی است که میتواند به بهبود علائم برخی از افراد مبتلا به اسکیزوفرنی کمک کند.
سوالات متداول
1. آیا اسکیزوفرنی قابل درمان است؟
نه، اما با دارو، درمان و حمایت قابل مدیریت است.
2. آیا شیزوفرنی ارثی است؟
بله، ژنتیک نقش دارد، اما عوامل محیطی نیز در این امر نقش دارند.
3. اسکیزوفرنی چگونه بر زندگی روزمره تأثیر می گذارد؟
این بر تفکر، احساسات و تعاملات اجتماعی تأثیر می گذارد و وظایف روزانه را به چالش می کشد.
4. اگر اسکیزوفرنی درمان نشود چه اتفاقی می افتد؟
می تواند منجر به ناتوانی شدید، انزوا و افزایش خطر آسیب شود.
5. آیا درمان های جایگزین برای شیزوفرنی وجود دارد؟
رویکردهای کل نگر مانند مدیتیشن، هنر درمانی و تغییرات رژیم غذایی ممکن است کمک کنند، اما نباید جایگزین درمان پزشکی شوند

